ś.p. płk SG Kajetan Szczepański (15.05.1958 – 08.12.2016)

płk rez. SG Kajetan Szczepański. Dla wielu z nas, jego kolegów i przyjaciół ze Straży Granicznej, znany był jako Kajetan lub po prostu Kajtek. Zawsze pogodny i uprzejmy, saper, żołnierz i funkcjonariusz Straży Granicznej, człowiek z wielkim zamiłowaniem do polskiej historii, w tym szczególnie dziejów polskich formacji granicznych II Rzeczypospolitej Polskiej, tj. Korpusu Ochrony Pogranicza i Straży Granicznej.

Kajetan Szczepański urodził się 15 maja 1958 r. w Skarżysku-Kamiennej, w robotniczej rodzinie Andrzeja i Elżbiety. Zimą 1962 r. jego rodzina przeniosła się do Ostrowca Swiętokrzyskiego, z którym związany był przez lata dzieciństwa i młodości. Rozpoczął edukację w Szkole Podstawowej nr 13 w Ostrowcu Swiętokrzyskim, ale po reorganizacji miejscowej oświaty kontynuował ją w szkole nr 1. Po jej ukończeniu, idąc w ślady ojca, pracownika „Starej Huty”, podjął naukę w miejscowym Technikum Hutniczo-Mechanicznym im. Jana Krasickiego na kierunku obróbka plastyczna metali. Po ukończeniu szkoły średniej z tytułem technika metalurgii jako ochotnik przystąpił do egzaminów do Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Iniynieryjnych im. Jakuba Jasińskiego we Wrocławiu. 16 września 1978 r. już jako podchorąży rozpoczął naukę na kierunku inżynieria wojskowa. Po zakończeniu nauki 28 sierpnia 1982 r., po złożeniu egzaminu dyplomowego, jako ppor. WP uzyskał tytuł inżyniera-dowódcy wojsk inżynieryjnych. Jako młody oficer został przydzielony do Wojsk Ochrony Pogranicza, gdzie 30 września 1982 r. otrzymał przydział na stanowisko dowódcy plutonu saperów w kompanii technicznej Podlasko-Mazurskiej Brygady WOP w Białymstoku. Dowodzony przez niego pododdział uczestniczył m.in. w rozminowywaniu niewypałów i materiałów niebezpiecznych w pasie przygranicznym oraz pracach saperskich na rzecz gospodarki narodowej. Wraz z podległymi saperami uczestniczył w szkoleniach poligonowych, gdzie m.in. prowadził szkolenia z wykorzystaniem uzbrojonych min bojowych. 1 czerwca 1989 r. powierzono mu dowództwo kompanii technicznej Podlasko-Mazurskiej Brygady WOP. Na stanowisku tym pozostawał do czasu rozformowania Wojsk Ochrony Pogranicza.

16 maja 1991 r. w stopniu por. został przyjęty do służby w Straży Granicznej i mianowany na stanowisko młodszego specjalisty-pirotechnika Wydziału Kontroli Ruchu Granicznego Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej w Białymstoku. 1 maja 1992 r. powierzono mu dowództwo kompanii zabezpieczenia. Po czterech latach trudnej służby 1 września 1996 r. zostaje przeniesiony do Wydziału Prezydialnego w komendzie Podlaskiego Oddziału SG, gdzie kolejno pełnił służbę na stanowiskach st. specjalisty i kierownika sekcji. Warto wspomnieć, że podczas pamiętnej „powodzi tysiąclecia”, w lipcu 1997 r., kpt. Kajetan Szczepański dowodził grupą funkcjonariuszy Podlaskiego Oddziału SG skierowaną do działań przeciwpowodziowych na rzece Odrze w rejonie Slubic.
W latach 1996—1999 w celu uzupełnienia wykształcenia podejmuje studia licencjackie na Wydziale Pedagogicznym Wszechnicy Mazurskiej w Olecku. Następnie kontynuował edukację na studiach magisterskich Wydziału Pedagogiki Uniwersytetu w Białymstoku. 3 czerwca 2000 r. uzyskał tytul magistra pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej. Od września 2000 r. uczestniczył w zajęciach seminaryjnych dla doktorantów Instytutu Historycznego Akademii Obrony Narodowej w Warszawie, prowadzonych przez prof. dr. hab. Czesława Grzelaka. W okresie tym rozpoczął prace badawcze nad zagadnieniem „Szkolenie podoficerów w Korpusie Ochrony Pogranicza w latach 1924—1939”. W późniejszym czasie temat badań został zmieniony na zagadnienie pt. „Białostockie jednostki Wojsk Ochrony Pogranicza, 1945—1991”. Był autorem kilkunastu artykułów historycznych oraz książki Wspomnienia o 14 Dywizjonie Artylerii Konnej (Bialystok 2004), oraz współautorem pracy: Bialostocki Oddział WOP (Białystok 2015 r.), Centralna Szkoła Podoficerska KOP „Osowiec” (Grajewo 2014 r.).
W lipcu 2002 r. przeszedł do służby granicznej na stanowisko kierownika grupy w Granicznej Placówce Kontrolnej w Bobrownikach (granica polsko--białortiska). W okresie od 1 marca 2003 r. do 30 czerwca 2007 r. pełnił służbę na stanowisku dyźurnego operacyjnego Wydziału Koordynacji Działań Podlaskiego Oddziału SG im. gen. dyw. Henryka Minkiewicza. Następnie powrócił do służby granicznej, tym razem w Grupie ds. Cudzoziemców w Narewce podległej Placówce SG w Siemianówce, skąd w okresie od 17 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. oddelegowany był do Wydziatu Koordynacji Działań. W lutym 2008 r. na własną prośbę został przeniesiony do Centrum Szkolenia Straży Granicznej im. Żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza w Kętrzynie, gdzie był starszym wykładowcą w Zakładzie Granicznym, a następnie w Zakładzie Humanistycznym. Podczas służby w Centrum powierzono mu ważne zadanie nauczania historii polskich formacji granicznych.

Nie wiemy dokładnie, kiedy Kajetan zainteresował się historią formacji granicznych, która z czasem stała się jego pasją. Wydaje się, że to zamiłowanie mogło mieć bezpośredni związek z jego służbą w Wydziale Prezydialnym komendy Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej, gdy jednym z jego zadań były kontakty ze środowiskiem weteranów i kombatantów. W tym czasie nawiązał znajomości z byłymi żołnierzami Korpusu Ochrony Pogranicza i funkcjonariuszami Straży Granicznej II Rzeczypospolitej. To jego staraniem w siedzibie Podlaskiego Oddziału SG powstała sala tradycji, gdzie gromadzone są pamiątki historyczne. Powstaje także plenerowa ekspozycja sprzętu wojskowego oraz lapidarium znaków granicznych, a wśród nich cenny, metalowy znak z granicy polsko-rumuńskiej. We współpracy między innymi z Muzeum Wojska i Muzeum Techniki i Motoryzacji w Białymstoku był autorem wystaw pt.: „Białostocki Oddział WOP 1945—1991”, „Samochody terenowe na terenie województwa podlaskiego”, „14 Dywizjon Artylerii Konnej", "Gloria patriae - ludzie, czyny i instytucje w rejonie narewkowskim”, „80-lecie powstania Straży Granicznej II Rzeczypospolitej”, „90-lecie powstania Korpusu Ochrony Pogranicza”. W listopadzie 2003 r., ze względu na jego zaangażowanie w działalność popularyzującą historii wojskowości, uzyskał zgodę na pozasłużbowe zatrudnienie w charakterze asystenta w Muzeum Wojska w Białymstoku. Po przejściu do służby w Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie był pomysłodawcą i organizatorem stałej ekspozycji historycznej, w której znalazło się szereg wartościowych eksponatów i pamiątek z różnych okresów funkcjonowania szkoły. W 2009 r. był organizatorem wystawy z okazji 60-lecia nieprzerwanej działalności szkolenia formacji granicznych w Kętrzynie. Był inicjatorem i organizatorem fundacji tablic pamiątkowych, poświęconych formacjom granicznym, które odsłonięte zostały m.in. w Białymstoku, Osowcu, Kętrzynie i Grajewie. Przez wiele lat aktywnie uczestniczył w działalności Stowarzyszenia Weteranów Polskich Formacji Granicznych w Warszawie, które pielęgnuje m.in. tradycje Korpusu Ochrony Pogranicza i Straży Granicznej. Z ramienia stowarzyszenia uczestniczył m.in. w pracach badawczo--poszukiwawczych mogił polskich żołnierzy na Ukrainie. W latach 2012—2016 pełnił funkcję wiceprezesa stowarzyszenia.

Podczas służby w Podlaskim Oddziale SG i w Centrum Szkolenia SG czynnie uczestniczył w zajęciach historyczno-patriotycznych dla dzieci, młodzieży szkolnej i drużyn harcerskich. W jednym z rozkazów personalnych jego przełożony napisał: „swoim zaangażowaniem oraz dużym nakładem pracy, wykraczającym poza zakres obowiązków służbowych, przyczynia się do upamiętniania wydarzeń związanych z Centrum Szkolenia i przewodniczy badaniom historycznym”. Współpracował z wieloma instytucjami zajmującymi się utrwalaniem i popularyzacją polskich dziejów, m.in. z Instytutem Pamięci Narodowej, Uniwersytetem w Białymstoku, Muzeum Wojska w Białymstoku i Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, wirtualnym Muzeum Straży Granicznej im. mjr. Władysława Raginisa, Osowieckim Towarzystwem Fortyfikacyjnym, Grajewską Izbą Regionalną oraz grupami rekonstrukcyjnymi (10. Pułku Ułanów Litewskich w Białymstoku, 24. Batalionu KOP w Sejnach i CSP KOP w Osowcu).
Przeszedł niemal wszystkie szczeble kariery oficerskiej: awans na kpt. — 7 maja 1990 r., na mjr. SG — 4 maja 1998 r., na ppłk. SG — 8 maja 2008 r., na płk. SG — 21 czerwca 2010 r. Za działalność zawodową oraz patriotyczny wkład kreowania wizerunku Straży Granicznej był wielokrotnie wyróżniany, m.in. Odznaką Straży Granicznej, Odznaką Pamiątkową Centrum Szkolenia SG (7 czerwca 2010 r.). Był odznaczony medalami: Brązowym, Srebrnym i Złotym Zasłużony dla Obronności Kraju (1994 r., 2000 r.), Brązowym Krzyżem Zasługi (2004 r.), Brązowym Medalem Zasłużony dla Straży Granicznej (2009 r.), Złotą Odznaką „Za Zasługi dla ZHP” (2003 r.) oraz Srebrną Odznaką „Zasłużony Białostocczyźnie” nadaną mu przez Wojewodę Białostockiego (1994 r.). Na wniosek Stowarzyszenia Weteranów Polskich Formacji Granicznych byl odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.
Kajetan Szczepański przeszedł do rezerwy Straży Granicznej z dniem 21 czerwca 2010 r., a jednocześnie ze względu na długoletnią służbę i zasługi mianowany został na stopień płk. rez. SG. Po odejściu z czynnej służby oddał się pracy społecznej na rzecz kombatantów i młodzieży. Od września 2013 r. był zastępcą dyrektora Liceum Ogólnokształcącego Centrum Szkół Mundurowych w Białymstoku. Wpajając uczniom zasady patriotycznego wychowania i przekazując im wiedzę o dziejach oręża polskiego i polskich formacji granicznych, stał się wychowawcą kolejnych pokoleń młodzieży. 

Zmarł nagle 8 grudnia 2016 r., nie zamknąwszy swych planów i wychowawczych zobowiązań. Pozostawił żonę Alicję, osierocił trzech synów: Artura, Krzysztofa i Macieja, pogrążył także w smutku przyjaciół, kolegów i swoich uczniów.

Płk rez. SG Kajetan Michał Szczepański został pochowany w dniu 10 grudnia 2016 r. na cmentarzu w Starosielcach w Białymstoku. W ceremonii w charakterze asysty wzięła udział kompania honorowa Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej, liczne poczty sztandarowe, członkowie grup rekonstrukcyjnych oraz przyjaciele i wychowankowie. Spoczywaj w pokoju przyjacielu.

Autor: ppłk SG dr Artur Ochał